Denizli’nin Doğal Hazinesi Gün Yüzüne Çıktı: Yeni Bir Bitki Türü Bilim Dünyasına Kazandırıldı
Doğa yürüyüşleri bazen beklenmedik keşiflere kapı aralayabiliyor. Denizli’nin Çameli ilçesinde, emekli Fen Bilgisi Öğretmeni Rıfat Özdemir’in doğa gezisi sırasında fark ettiği sıradışı bir bitki, bilim dünyasında heyecan yarattı. Detaylı incelemeler sonucunda bu bitkinin daha önce bilinmeyen yeni bir tür olduğu anlaşıldı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin yürüttüğü titiz çalışmalar, bitkiye bilimsel literatürde ‘Cephalaria cameliensis’ adını, Türkçe’de ise ‘Çameli pelemiri’ ismini kazandırdı.
Türkiye Florası Yeni Bir Türle Zenginleşiyor: Çameli Pelemiri’nin Keşif Süreci
Türkiye’nin zengin biyoçeşitliliği, bilim insanlarının özverili çalışmalarıyla her geçen gün daha da aydınlatılıyor. Bu alandaki en güncel gelişmelerden biri, Denizli’nin doğal güzellikleriyle tanınan Çameli ilçesinden geldi. Yaklaşık iki yıldır bölgede sürdürülen biyoçeşitlilik envanteri çalışmaları sırasında dikkat çeken bitki, kapsamlı morfolojik ve moleküler analizlerin ardından bilim dünyasına tanıtıldı.
Bilimsel Analizler ve Türün Tanımlanması
Keşfin ilk adımlarını atan emekli öğretmen Rıfat Özdemir’in gözlemleri, projenin başlangıç noktasını oluşturdu. Ardından Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte bitkinin morfolojik özelliklerini inceledi. Mevcut türlerle belirgin farklılıklar gösteren bitkiyi daha yakından tanımak adına, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından moleküler düzeyde analizler yapıldı. ISSR analizleri, bitkinin genetik yapısının daha önce bilinen türlerden farklı olduğunu net bir şekilde ortaya koydu. Bu kapsamlı bilimsel sürecin ardından, Çameli pelemiri‘nin tamamen yeni bir tür olduğu kanıtlandı ve bulgular, taksonomi alanının önde gelen hakemli dergilerinden Phytotaxa’da yayımlanarak uluslararası literatüre girdi.
Nesli Tehlike Altında Olabilecek Yeni Tür: Çameli Pelemiri’nin Yaşam Alanı ve Koruma Durumu
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, yaptıkları araştırmalar sonucunda Çameli pelemiri‘nin oldukça dar bir coğrafyada, yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasındaki 1350-1850 metre yüksekliklerde yayılış gösterdiğini belirtti. Türün yaprak yapısı, çiçek özellikleri ve genel görünümü itibarıyla yakın akrabaları olan Cephalaria saldaensis, Cephalaria dirmilensis ve Cephalaria lycica gibi türlerden ayrıldığını vurguladı. Moleküler veriler de bu ayrımı destekleyerek türün bağımsız bir takson olduğunu doğruladı. Ancak, türün sınırlı yaşam alanı ve bölgedeki yoğun otlatma baskısı göz önüne alındığında, Prof. Dr. Yıldırım, Çameli pelemiri‘nin IUCN kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini önerdi. Bu durum, yeni keşfedilen bu değerli bitkinin korunması için acil önlemler alınması gerektiğini gösteriyor.
Türkiye, Cephalaria Cinsi İçin Önemli Bir Merkez
Dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil edilen Cephalaria cinsi, Akdeniz Havzası’ndan Orta Asya’ya ve Güney Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada yayılış göstermektedir. Türkiye ise bu cins için önemli bir çeşitlenme merkezi olarak öne çıkıyor. Yapılan son çalışmalarla birlikte Türkiye’de en az 47 Cephalaria türünün varlığı belgelenmiş durumda ve bu türlerin neredeyse yarısı endemik (sadece belirli bir bölgede bulunan) özelliktedir. Son tanımlanan Çameli pelemiri (Cephalaria cameliensis) ve Cephalaria dumanii türlerinin de eklenmesiyle, Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a yükselmiş, endemik tür sayısı ise 25’e ulaşmıştır. Bu durum, Anadolu’nun bu bitki cinsi için küresel önemini ve barındırdığı yüksek endemizm oranını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Yerel Halkın Duyarlılığı Bilime Işık Tutuyor
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşfin gerçekleşmesinde gösterdikleri destekten dolayı Çameli Belediyesi ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a teşekkürlerini iletti. Çameli’nin doğasını koruma bilinciyle hareket eden misafirperver insanlarının bu tür keşiflere zemin hazırladığını belirten Yıldırım, bu keşfin hem Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasının önemini hem de yerel halkın duyarlılığının bilime nasıl katkı sağlayabileceğinin bir göstergesi olduğunu vurguladı. Doğanın henüz gün yüzüne çıkmamış güzelliklerinin keşfedilmeye devam etmesi, Anadolu’nun biyoçeşitliliğinin ne kadar zengin olduğunun altını çiziyor.
